-τυς

-τυος, Α
αρχαϊκό καταληκτικό σύστημα ρηματικών ονομάτων, δηλωτικών τού ποιού ενεργείας συνωνύμων τών θηλ. σε -σις (πρβλ. βιβρώσκω: βρω-τύς «βρώση», ἀλαόω: ἀλαω-τύς «τύφλωση», βοάω: βοη-τύς «βοή»). Η κατάληξη ανάγεται στην Ινδοευρωπαϊκή *-tu-/*-tw- και μαρτυρείται στην Ινδοϊρανική, στις γερμανικές γλώσσες (πρβλ. σλαβ. -tv-i, βλ. λ. ἵτυς) κ.ά. Στην Ελληνική το επίθημα -τῡς απαντά αποκλειστικά σε ονόματα θηλυκού γένους (πιθ. κατ' αναλογία τών θηλ. σε -σις), τα οποία στην πλειονότητά τους είναι οξύτονα —εκτός από τα αβέβαιης ετυμολ. πί-τυς, ἵτυς— και με μακρό φωνηεντισμό. Τα θηλ. σε -τυς, δηλωτικά τού ποιού ενεργείας, εμφανίζονται, ουσιαστικά, στα ομηρικά κείμενα (πρβλ. ἐδη-τύς, κλι-τύς, γραπ-τύς, ἐλεη-τύς), με ελάχιστα παραδείγματα στην ιωνική και στις υπόλοιπες διαλέκτους (πρβλ. σωφρονισ-τύς στον Πλάτωνα). Στην αττ. διάλ., ωστόσο, το επίθημα -τύς χρησιμοποιήθηκε για να σχηματίσει αριθμητικά ουσιαστικά (πρβλ. τρυκ-τύς: τριτ-τύς, τρι-τύς, τετρακ-τύς και εκατο-σ-τύς, μυριο-σ-τύς, χιλιο-σ-τύς, κατά τα τακτικά σε -οστός). Σε ό,τι αφορά την μορφή, η κατάλ -τύς εμφανίζει και παρεκτεταμένες μορφές σε: α) -σ-τύς, είτε από ρ. σε -ζω, είτε προϊόντα αναλογίας (πρβλ. κτίζω: κτι-σ-τύς, ἁγίζω: ἁγι-σ-τύς, μνάομαι: μνηστή: μνη-σ-τύς)
β) -η-τύς / -ω-τής, από συνηρημένα ρ. σε -έω / -άω / -όω, είτε αναλογικά προς αυτά (πρβλ. ἐλεέω: ἐλε-η-τύς, βοάω: βο-η-τύς, ἀλαόω: ἀλα-ω-τύς αλλά και ἐπ-η-τύς, βαλλ-η-τύς). Το επίθημα -τυ-, τέλος, απαντά και στο ουδ. αρχαϊκού τύπου ἄστυ*.Παραδείγματα ονομάτων σε -τυς: αγιστύς, αγορητύς, αϊσυμνητύς, ακοντιστύς, αλαωστύς, αμφαντύς, αρπακτύς, ασπαστύς, βαλλητύς, βοητύς, βρωτύς, γελαστύς, γραπτύς, δαιτύς, δειπνηστύς, δικαστύς, διωκτύς, δωμητύς, εδητύς, εκατοστύς, ελεητύς, επητύς, ικτύς, ίτυς, κιθαριστύς, κλειτύς, κρεμβαλιαστύς, κτιστύς, ληϊστύς, μαστύς, μνηστύς, μυριοστύς, ξιφιστύς, οργητύς, ορχηστύς, οτρυντύς, πεντηκοστύς, πίτυς, ποθητύς, ποτητύς, πρακτύς, πωρητύς, ρυστακτύς, σωφρονιστύς, τανυστύς, τετρακτύς, τρικτύς, τριττύς, φραστύς, χιλιοστύς.

Dictionary of Greek. 2013.

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.